Mobbing jest pojęciem, które już w połowie ubiegłego stulecia było stosowane przez naukowców dla opisywania agresywnych zachowań dzikich zwierząt w stosunku do jednego osobnika. Samo określenie "mobbing" pochodzi od angielskojęzycznego słowa "mob" - tłum, motłoch, napadać na kogoś, nachodzić, nagabywać, atakować. W nowym znaczeniu, z początkiem lat osiemdziesiątych XX wieku użył go szwedzki lekarz i psycholog Heinz Leymann, od wielu lat zajmujący się problemem przemocy psychicznej w miejscu pracy. Leymann zajął się badaniem tzw. trudnych pracowników, i zauważył, że nie byli oni takimi wcześniej. Na podstawie obserwacji stwierdził, iż zmiana postrzegania tych pracowników nie była uwarunkowana ich charakterem, ale strukturą organizacji i kultury pracy. W rezultacie swoich badań, Leymann użył terminu "mobbing" na określenie terroru psychicznego, stosowanego wobec wybranych pracowników instytucji gospodarczych. Według Leymanna, mobbing to cały system psychospołecznych relacji w miejscu pracy, charakteryzujący się wrogim nastawieniem i nękaniem pracowników przez współpracowników lub przełożonych. Jego zdaniem zjawisko to jest skutkiem konfliktu, który z upływem czasu oraz z powodu braku przeciwdziałania nasila się i przybiera postać działania długotrwałego i systematycznie wymierzanego przeciwko jednej osobie. Według Leymanna, mobbing to terror psychologiczny. Mobbing w miejscach pracy polega na wrogim i nieetycznym, systematycznie powtarzającym się zachowaniu, skierowanym wobec jednej lub kilku osób, na skutek, którego ofiary staja się bezradne i tracą możliwość obrony. Trwa to tak długo, jak długo trwają działania mobbingowe. Są to celowe, systematyczne, powtarzające się przez dłuższy czas, zachowania, naruszające godność osobistą pracownika. Mobbing zazwyczaj skutkuje: poniżeniem, ośmieszeniem, zaniżeniem samooceny, wyeliminowaniem albo odizolowaniem pracownika od współpracowników. Do cech charakterystycznych takich działań jest systematyczność (przynajmniej raz w tygodniu) oraz długotrwałość (przynajmniej pół roku). Rezultatem procesu nękania pracownika są psychosomatyczne i społeczne urazy występujące u ofiary. Można wyróżnić kilka etapów mobbingu. Na początku są to negatywne sygnały ze strony otoczenia, szerzenie plotek i pomijanie pracownika w codziennym życiu firmy. Stopniowo działania mobbingowe zaczynają się nasilać i przyjmować coraz bardziej poważną formę. Do grupy dołącza się pracodawca - o ile wcześniej nie był zaangażowany. Pracownik zostaje często obwiniany o sprawy, za które nie jest odpowiedzialny, nie bierze się go pod uwagę przy realizacji systemów motywacyjnych. Często również zostaje on zaklasyfikowany jako np. kłamca, plotkarz, nadwrażliwiec. Ofiara zaczyna odczuwać dolegliwości psychosomatyczne, żyje w ciągłym stresie, spada odporność organizmu. W końcowej fazie mobbingu ofiara traci zupełnie motywację, jest na granicy załamania psychicznego. Wiele osób w takiej sytuacji ma myśli samobójcze, część decyduje się na taki krok.

Rodzaje mobbingu

Wpływ na procesy komunikacji i na możliwości wyrażania poglądów

• ograniczenie możliwości wyrażania własnego zdania;
• permanentne przerywanie wypowiedzi;
• krytyka pracy i życia prywatnego;
• głośne upominanie, krzyczenie;
• werbalne groźby;
• pisemne groźby;
• przemoc przez telefon.

KATEGORIA II

Ataki na relacje społeczne

• nieformalne wprowadzenie zakazu rozmów z ofiarą;
• oczernianie za plecami;
• uniemożliwienie komunikacji z innymi;
• odizolowanie miejsca pracy;
• ofiara jest "niewidzialna".

KATEGORIA III

Ataki na reputację

• zlecanie zadań skrajnie różnych, niepowiązanych ze sobą;
• rozgłaszanie plotek i pomówień;
• wyśmiewanie;
• traktowanie ofiary jako niepoczytalnej;
• zmuszenie do badań psychiatrycznych;
• wyśmiewanie "choroby";
• przedrzeźnianie, np. sposobu chodzenia, głosu itp.;
• wyśmiewanie poglądów politycznych i religijnych;
• przesuwanie do prac obniżających samoocenę (za trudne lub za łatwe);
• kwestionowanie kompetencji;
• kwestionowanie decyzji;
• insynuacje seksualne;
• stosowanie obrażających przezwisk.

KATEGORIA V

Bezpośrednie ataki na zdrowie

• stosowanie pogróżek dotyczących przemocy fizycznej;
• stosowanie niegroźnych aktów agresji dla zastraszenia;
• nadużycia fizyczne;
• przemoc seksualna.